Za nami ⅓ Mundialu. Niektóre drużyny wiedzą, że został im do rozegrania jeszcze tylko jeden mecz – nie przechodzą dalej. W tej grupie znalazła się m.in. Turcja, ale także Tunezja czy Haiti. Warto jednak posłuchać artystów z tych i innych krajów-uczestników Mistrzostw Świata 2026 r.
Zapraszam na drugą część muzycznej podróży z Mundialem w tle.
Khaled (ur. jako Khaled Hadj Ibrahim, 29.02.1960 r. – Oran, Algieria) nie był pierwszym artystą stylu raï, który pojawił się w Europie, ale to właśnie dzięki niemu Europa usłyszała o tym gatunku muzycznym. Piosenkę „Aïcha”, w różnych jej wykonaniach, znają wszyscy, lecz tylko niektórzy zdają sobie sprawę, że pierwszym wykonawcą tego przeboju był właśnie Khaled.
Na 48 reprezentacji biorących udział w tegorocznym Mundialu uczynię jeden wyjątek. Wyjątek polegający na tym, że nie zamieszczę nagrania audio a link do filmu na YouTube. Nie może być inaczej, wszakże najpiękniejsze czym muzycznie obdarowała nas do tej pory Arabia Saudyjska to występ grupy folklorystycznej al-Ardah an-Nadjdiyah w czasie Nocy Muzeów 2013 r. Rzecz odbywała się w stołecznym Muzeum Etnograficznym a programie znalazły się m.in. tańce z mieczami. Subiektywnie przyznam, że był to jedno z najlepszych widowisk artystycznych jakie widziałem na żywo.
TUTAJ link do obejrzenia tradycyjnego al-Ardah.
Argentyna to nie tylko tango i potomkowie włoskich emigrantów. Mercedes Sosa (ur. jako Haydée Marta Mercedes Sosa Girón, 09.07.1935 r. – San Miguel de Tucumán, prowincja Tucumán, Argentyna – zm. 04.10.2009 – Buenos Aires, Argentyna) należała do niewielkiej grupy rdzennej ludności z narodu Daguita. W Argentynie nazywali ją La Negra („Czarna”), bo miała skórę ciemniejszą od potomków Włochów, Niemców czy Hiszpanów, którzy masowo osiedlali się w tym rejonie świata. Nie wykonywała tanga, a folkowy styl zwany nueva canción. Poniżej jej nagranie w wersji koncertowej pt. „Solo le Pido a Dios” („Proszę tylko Boga”).
Sevdalinka to melancholijny narodowy gatunek muzyczny Bośni i Hercegowiny. Powstała na skutek łączenia się tradycyjnej muzyki tureckiej z rytmami bałkańskimi. W czasach Jugosławii artyści tego stylu byli popularni w całym kraju, od wzgórz Słowenii po macedońskie jezioro Ochryd.
Jedną największych gwiazd sevdalinki lat 50., 60., 70. i 80. XX w. była Beba Selimović (ur. jako Izeta Selimović, 27.03.1936 r. – Trebinje, Jugosławia – zm. 10.03.2020 r. – Sarajewo, Bośnia i Hercegowina), której piosenkę „U srcu mome zivis samo ti” („W moim sercu żyjesz tylko ty”) z 1984 r. zamieszczam poniżej.
Brazylia dała światu zarówno wielu rewelacyjnych piłkarzy jak i całą masę gatunków muzycznych, że wystarczy wspomnieć sambę, bossa novę, axé, choro, MPB, funk cariocę czy lambadę. Tym, który wykonywał większość ze wspomnianych gatunków jest były minister kultury Brazylii, wszechstronny artysta Gilberto Gil (Gilberto Passos Gil Moreira, ur. 26.06.1942 r. – Salvador, Bahia, Brazyli) – ikona współczesnej muzyki world.
Poniżej Mestre Gil w swoim sambowym przeboju „Aquele Abraço” („To przytulenie”) z 1969 r.
Tak jak Polska posiada swojego Dawida Kwiatkowskiego, tak Czesi mają starszego od niego zaledwie o 2 lata, a przy tym podobnego optycznie Jana Bendiga (ur. 14.02.1994 r. – Hradec Králové, Czechy), z pochodzenia Roma. Co ciekawe, Bendig także zaczynał karierę w wieku nastoletnim. Dziś, tak jak Dawid u nas, jest idolem tysięcy fanek, którym nie przeszkodził jego coming out w wieku 18 lat (Bendig jest gejem).
Poniżej Jan Bendig i Lucie Bílá w wielkim przeboju w Czechach – utworze „Jednu malou chvíli” („Jedna mała chwila”) z 2022 r.
Targana wewnętrznymi konfliktami zbrojnymi Demokratyczna Republika Konga, czyli dawny Zair, to kolebka muzyki soukous, zwanej także rumbą kongijską. Całe lata 70. i spora część lat 80. należały na Czarnym Lądzie właśnie do tego gatunku muzycznego. Co ciekawe, gwiazdami soukous byli głównie mężczyźni. Z jednym wyjątkiem – MBilia Bel (ur. jako Marie-Claire Mboyo Moseka, 10.01.1959 r. – Léopoldville, Kongo Belgijskie). Artystkę tą ochrzczono Królową Afrykańskiej Rumby.
Poniżej Mbilia Bel w utworze „Douceur” („Słodycze”) z 2001 r.
Bomba to ekwadorski gatunek muzyczny będący połączeniem salsy, rumby czy cumbii z rytmami afrykańskimi. Jedną z gwiazd bomby jest Edgar Gonzalon (ur. jako Edgar Augusto Gonzalon Villalba, 30.11.1957 r. – San Antonio de Ibarra, prowincja Imbabura, Ekwador), którego najsłynniejszy utwór jest jednocześnie nieformalnym pseudonimem artysty – „El Negrito de la Salsa”.
Nie było dotąd wybitniejszej arabskiej wokalistki niż Umm Kulsum (zapisywanej także jako Umm Kulthum, ur. jako Fatima Ibrahima as-Sayed al-Baltagi, 31.12.1898 r. – as-Sinbillawajn, Kedywat Egiptu – zm. 03.02.1975 r. – Kair, Egipt). Nazywano ją Głosem Egiptu, a nawet… Czwartą Piramidą, nawiązując do tego, że w Gizie znajdują się trzy główne piramidy. Dość powiedzieć, że na pogrzeb Umm Kulsum przyszło 4 miliony osób. Żadna inna osoba ze świata arabskiego nie zgromadziła takiej audiencji.
Poniżej nagranie Głosu Egiptu z 1946 r. zatytułowane „Inta Omri”.
Muzycznie Ghana kojarzona jest z gatunkiem zwanym highlife. Królem tego stylu był E.T. Mensah (ur. jako Emmanuel Tettey Mensah, 31.05.1919 r. – Akra, Złote Wybrzeże – zm. 19.07.1996 r. – Akra, Ghana). W 1946 r. powołał on do życia orkiestrę nazwaną The Tempos i zaczął występować w klubach nocnych Akry. Z czasem popularność bandu zaczęła rosnąć, a w 1957 r. Mensah i The Tempos wystąpili na jednej scenie z Louisem Armstrongiem.
Poniżej najbardziej znane nagranie E.T. Mensaha, utwór pt. „Ghana Freedom”.
Qahtan al-Attar (ur. jako Qahtan Salih Mahdi al-Kinani, 14.09.1950 r. – dystrykt Ali al-Gharbi, Irak) to znany w rejonie Zatoki Perskiej iracki wokalista nazywany al-Andalib al-Mujahir, co po polsku oznacza wędrującego słowika. Liczący dziś 75 lat artysta nagrał kilkanaście płyt, a utwór z jednej z nich („Folklor” z 1978 r.) zamieszczam poniżej. To piosenka zatytułowana „Bas Oudiy” („Po prostu chcę”).
Fatma Shaddad (ur. 1962 r. – Doha, Katar – zm. 23.11.2023 r. – Doha, Katar) – to jedna z najbardziej znanych wokalistek katarskich. Fatma, tak jak spora część piłkarskiej kadry Kataru, pochodziła z rodziny o korzeniach afrykańskich, a jej skóra była czarna. Artystkę tą uważa się za prekursorkę muzyki folkowej w swoim kraju.
Poniżej Fatma Shaddad w swoim największym przeboju „Gharbi Haouakom ya Ahl al-Doha”
z 1988 r.
Nie doczekała początku Mundialu. Niespełna miesiąc temu zmarła Sonia Bazanta Vides, znana lepiej jako Totó la Momposina (ur. 01.08.1940 r. – Talaigua Nuevo, departament Bolivar, Kolumbia – zm. 17.05.2026 r. – Celaya, stan Guanajuato, Meksyk), królowa gatunku muzycznego cumbia. To właśnie ona w 1982 r. uświetniła swym występem ceremonię wręczenia Nagrody Nobla pierwszemu Kolumbijczykowi w historii, pisarzowi Gabrielowi Garcíi Márquezowi.
Poniżej Totó la Momposina w utworze „El Pescador”, czyli „Rybak”.
Czołówka wokalistek arabskich to przede wszystkim Egipcjanki i Libanki. Jest jednak pośród nich wyjątek – Marokanka Samira Said (ur. jako Samira Abdelrazak Bensaïd, 10.01.1958 r. – Rabat, Maroko). Samira karierę zaczynała jako 9-latka, a po wygraniu programu muzycznego w TV marokańskiej przeprowadziła się z rodzicami do Egiptu – żyje i nagrywa tam do tej pory, o co jej rodacy mają trochę pretensji, choć piosenkarka nie zapomniała o swoich korzeniach (W 1980 r. reprezentowała Maroko na konkursie Eurowizji).
Poniżej Samira Said w duecie z Algierczykiem Chebem Mamim w utworze „Youm Wara Youm” („Dzień za dniem”) z 2002 r.
Aaradhna (Aaradhna Jayantilal Patel, ur. 20.12.1983 r. – Porirua, Wyspa Północna, Nowa Zelandia) to nowozelandzka gwiazda muzyki r&b pochodzenia hindusko-samoańskiego. Artystka wydała do tej pory 5 płyt długogrających, z których czwarta w kolejności, zatytułowana „Brown Girl” dotarła w 2016 r. na szczyt New Zealand Music Chart. Poniżej tytułowy utwór z tego albumu.
Tak jak Kuba miała Buenę Vistę Social Club a Peru Los Kjarkas, tak dla Paragwaju takim zespołem była formacja Los Paraguayos, którą w połowie lat 40. XX w. założyli: Luis Alberto del Parana (ur. jako Luis Osmer Meza, 21.06.1926 r. – Altos, departament Cordillera, Paragwaj – zm. 15.09.1974 r. – Londyn, Anglia, Wielka Brytania), Digno Garcia (ur. 22.09.1919 r. – Luque, Departament Centralny, Paragwaj – zm. 04.02.1984 r. – Geraardsbergen, Wschodnia Flandria, Belgia) oraz Humberto Barúa (ur. 20.01.1927 r. – Borja, departament Guairá, Paragwaj – zm. 29.04.2014 r. – Lima, Peru). I choć na przestrzeni lat skład grupy ulegał zmianom, to jakość muzyki zawsze była wysoka.
Poniżej Los Paraguayos w „Miłosnej historii”, czyli utworze pt. „Historia de un Amor”.
Gdyby żył miałby dziś 48 lat. Niestety, Mandoza (ur. jako Mduduzi Thembinkosi Edmund Tshabalala, 17.01.1978 r. – Soweto, RPA – zm. 18.09.2016 r. – Johannesburg, RPA), bo o nim mowa, niemal 10 lat temu przegrał nierówną walkę z nowotworem. Artysta z Soweto pozostawił po sobie 14 płyt długogrających i wiele przebojów muzyki kwaito, jak choćby poniższe nagranie pt. „Tsotsie Yase Zola” („Przestępca z Zoli” – Zola to jeden z regionów Soweto, tam dorastał Mandoza).
Pierwszym Senegalczykiem, który zdobył Nagrodę Grammy był Youssou N’Dour (ur. 01.10.1959 r., Dakar – Mali Francuskie) – król niełatwej w odbiorze muzyki mbalax. Mainstreamowa publiczność kojarzy N’Doura głównie z popowego przeboju „7 Seconds”, wykonywanego wespół z Neneh Cherry, jednak Senegalczyk ma na koncie wiele przebojów world music, jak choćby poniższy utwór zatytułowany „Birima”.
Szwecja dała światu wielu wspaniałych artystów i zespołów muzycznych. ABBA, Ace of Base, Army of Lovers, Eagle-Eye Cherry, Europe, Herreys, Zara Larsson, Leila K., Loreen, Titiyo… można by wymieniać długo. Ale rok 1990 należał w muzyce ze Szwecji do pewnego stomatologa z miasta Oguta, w stanie Imo, w Nigerii – Albana Nwapy (ur. 26.08.1957 r.), używającego pseudonimu Dr. Alban. To właśnie wtedy światło dzienne ujrzała piosenka „Hello Africa”, będąca jednym z pierwszych muzycznych głosów szwedzkich imigrantów. Utwór z miejsca stał się przebojem a jednocześnie trampoliną do wielkiej kariery Dra Albana.
Choć Latifa (ur. jako Latifa bint Alaya al-Arfaoui, 14.02.1961 r. – Manuba, Tunezja) na co dzień mieszka i nagrywa w Egipcie, to i tak Tunezyjczycy mogą być dumni ze swej gwiazdy. Artystka wydała do tej pory ponad 20 płyt i wystąpiła w ok. 70 teledyskach, stając się jedną z najpopularniejszych wokalistek w świecie arabskim.
Poniżej przebój Latify z 2014 r., piosenka zatytułowana „Bil Arabi”, czyli „Po arabsku”.
Turcja wspaniałą muzyką stoi. To wiadomo nie od dziś. Tarkan, Mustafa Sandal, raper Ceza, muzyka z tureckich telenowel… A nad tym wszystkim, niczym Statua Wolności nad Nowym Jorkiem, guruje Sezen Aksu (ur. jako Fatma Sezen Yıldırım, 13.07.1954 r. – Sarayköy, prowincja Denizli, Turcja), zwana Królową Tureckiego Popu.
Artystka ta sprzedała ponad 40 milionów swoich płyt na całym świecie. Żaden inny wokalista i żadna wokalistka znad Bosforu nie zbliżyli się do tej liczby.
Poniżej Sezen Aksu w utworze „Hadi Bakalım” („Proszę bardzo”) pochodzącym z wydanej w 1991 r. płyty „Gülümse”.
82-letni Rubén Rada (Omar Rubén Rada Silva, ur. 16.07.1943 r. – Montevideo, Urugwaj) jest najbardziej znanym artystą candombe, czyli rodzaju muzyki i tańca, który łączy rytmy afrykańskie np. z tangiem, ale też i… walcem lub mazurkami. W 2011 r. Rada uhonorowany został Nagrodą Latin Grammy za całokształt twórczości.
Poniżej Rubén Rada w utworze „Tango Derecho”, czyli „Proste tango” z 2006 r.
Najbardziej znanym zespołem z Wybrzeża Kości Słoniowej jest wokalny kwartet Magic System, w składzie: A’Salfo (Salif Traoré, ur. 15.03.1979 r.), Manandja (Adama Fanny, ur. 28.03.1978 r.), Goudé (Narcisse Sadoua, ur. 11.03.1979 r.) i Tino (Étienne Boué Bi Kohou). Panowie wykonują gatunki o tajemniczych dla przeciętnego Polaka nazwach zouglou i coupé-décalé, niemniej nasze stacje radiowe upodobały sobie jeden utwór tej formacji, nagranie zatytułowane „Magic in the Air”, stworzone z okazji Mundialu w Rosji w 2018 r. i wykonywane wraz z Marokańczykiem Chawkim (ur. jako Ahmad Chawki, 31.12.1982 r. – Tetuan, Maroko).
Do 47. roku życia niewiele osób o niej słyszało, nawet w jej rodzinnych stronach, na Wyspach Zielonego Przylądka. Ale właśnie zbliżając się powoli do swoich 50. urodzin Cesária Évora (ur. 27.08.1941 r. – Mindelo, Portugalski Zielony Przylądek – zm. 17.12.2011 r. – Mindelo, Zielony Przylądek), bo o niej mowa, zdobyła sławę. Najpierw we Francji, potem w Europie i na całym świecie. To dzięki niej ludzie dowiedzieli się o takich gatunkach muzycznych jak morna czy koladera. Cesária Évora aż 6 razy była w Polsce, a w 2001 r. nagrała wspólną piosenkę z Kayah. Nagranie „Embarcação” zamieszczam poniżej.
