Zbliża się Dzień Wszystkich Świętych, potocznie zwany Świętem Zmarłych. Przez ostatni rok opuściło nas wielu artystów world music. Wspomnijmy tych, którzy zmarli pomiędzy 01.11.2024 a 31.10.2025 r.
Ram Narayan (hind. राम नारायण, ur. 25.12.1927 r. – Udajpur, Królestwo Mewaru – zm. 09.11.2024 r. – Mumbaj, Maharasztra, Indie) – indyjski mistrz gry na instrumencie strunowym sarangi. Jeden z najwybitniejszych artystów indyjskiej muzyki klasycznej w historii. Jego uczennicą była m.in. Maria Pomianowska.
Ram Narayan na Festiwalu w Szirazie w 1971 r.
Papa Noël (ur. jako Antoine Nedule Monswet, 29.12.1940 r. – Léopoldville, Kongo Belgijskie – zm. 11.11.2024 r. – Draveil, departament Essonne, Francja) – wokalista i gitarzysta z Demokratycznej Republiki Konga. Gwiazda stylu soukous, czyli rumby kongijskiej. Jeden z najlepszych gitarzystów afrykańskich wszech czasów. Członek legendarnej formacji TPOK Jazz.
Poniżej Papa Noël w utworze „Bel Ami”, czyli „Piękna przyjaciółka”.
Zakir Hussain (hind. ज़ाकिर हुसैन, ur. jako Zakir Hussain Qureshi, 09.03.1951 r. – Bombaj, Indie – zm. 15.12.2024 r. – San Francisco, Kalifornia, USA) – indyjski tablista. Jego ojcem był inny słynny mistrz gry na tabli, Alla Rakha. Zakir Hussain zrewolucjonizował grę na tym klasycznym instrumencie indyjskim, a do tego zdobył aż 4 Nagrody Grammy.
Zakir Hussain w Krakowie (2015)
Ankaralı Turgut (ur. jako Turgut Karataş, 11.09.1963 r. – Ayaş, Ankara ili, Turcja – zm. 15.12.2024 r. – Yenimahalle, Ankara ili, Turcja) – turecki artysta folkowy. Zgodnie ze swym pseudonimem specjalizował się w śpiewie ankaralı, charakterystycznym dla stolicy Turcji i jej bliskich okolic. Nie obcy był mu także styl arabesk, czyli folk w tanecznej odmianie.
Poniżej utwór artysty zatytułowany „Yozgatlı” (czyli „Pochodzący z miasta Yozgat”)
Ferdi Tayfur (ur. jako Ferdi Tayfur Turanbayburt, 15.11.1945 r. – Yüreğir, Adana ili, Turcja – zm. 02.01.2025 r. – Antalya, Turcja) – turecki wokalista, aktor, reżyser filmowy i autor książek. Mistrz stylu arabesk oraz nastrojowych ballad. Nagrał ponad 30 płyt, z których 9 pokryło się sprzedażowym złotem. Wystąpił w 30 filmach. W rodzimym kraju nazywano go Ferdi Baba.
Poniżej jeden z jego wielkich przebojów, utwór zatytułowany „Sabahçı Kahvesi”, czyli „Poranna kawa”.
La Chunga (ur. jako Micaela Flores Amaya, 1938 r. – Marsylia, Francja – zm. 03.01.2025 r. – Marsylia, Francja) – hiszpańska tancerka flamenco pochodząca z rodziny andaluzyjskich Romów. Muza wielu hiszpańskich pisarzy oraz malarzy, do których zaliczali się Pablo Picasso i Salvador Dali. Najczęściej występowała boso.
La Chunga podczas występu telewizyjnego
P. Jayachandran (malajalam പി. ജയചന്ദ്രൻ, ur. jako Paliyath Jayachandrakuttan, 03.03.1944 r. – Irinjalakuda, Królestwo Koczinu – zm. 09.01.2025 r. – Triśur, Kerala, Indie) – playback singer z południowych Indii. Nagrał ponad 16 tysięcy piosenek do filmów tollywoodzkich, mollywoodzkich i sandalwoodzkich. W 1985 r. otrzymał prestiżową ogólnokrajową nagrodę National Film Award za wykonanie religijnej piosenki „Sivasankara Sarva Saranya Vibho” z filmu „Sree Narayana Guru” w reżyserii P.A. Backera. Utwór ten zamieszczam poniżej.
Abdoulaye Diabaté (ur. 29.08.1959 r. – Dakar, Senegal Francuski – zm. 16.01.2025 r. – Boulogne-Billancourt, Île-de-France, Francja) – senegalski pianista. Jeden z założycieli zespołu Kora Jazz Trio, w którym występował do 2010 r. Styl grupy określano jako „połączenie tradycji muzycznej Mandingo z wolnością jazzu i perkusji zachodnioafrykańskiej z afroamerykańskim swingiem”.
Poniżej utwór Kora Jazz Trio pt. „Mimi”, pochodzący z wydanej w 2003 r. płyty „Part I”.
Tadeusz Grabowski (ur. 02.08.1921 r. – Wizna, woj. białostockie, Polska – zm. 21.02.2025 r.) – polski artysta ludowy. Samouk. Po skonstruowaniu swoich pierwszych skrzypiec zaczął ćwiczyć ze słuchu melodie ludowe. Tworzył też własne kompozycje. Żył 103 lata.
Tadeusz Grabowski we własnej kompozycji na samodzielnie skonstruowanych skrzypcach
Wheesung (kor. 휘성, ur. jako Choi Whee-Sung, 05.02.1982 r. – Seul, Korea Południowa – zm. 10.03.2025 r. – Seul, Korea Południowa) – południowokoreański wokalista, producent muzyczny i aktor teatralny. Chociaż w większości śpiewał piosenki w stylu r&b, to uważa się go za jednego z prekursorów k-popu. Spora popularność nie ustrzegła go przed sięganiem po używki, najczęściej były to narkotyki. Wheesung zmarł w wieku 43 lat, nie podano jednak do publicznej wiadomości przyczyny jego śmierci.
Poniżej Wheesung w jednym ze swoich największych przebojów, utworze „Heartsore Story”.
Krystyna Grochowska (ur. 05.10.1942 r. – zm. 10.03.2025 r. – Warszawa, Polska) – polska wokalistka. Członkini zespołu Alibabki. Mimo, że grupa ta śpiewała głównie pop, to na początku swej działalności wydała EP-kę z nagraniami w stylu ska. Poniżej jedna z tych piosenek, utwór „Wash-Wash-Ska”.
Cocoa Tea (ur. jako Calvin George Scott, 03.09.1959 r. – Rocky Point, Middlesex County, Federacja Indii Zachodnich – zm. 11.03.2025 r. – Fort Lauderdale, Floryda, USA) – jamajski artysta reggae. Karierę zaczynał jako piętnastolatek. Do 1997 r. był znany głównie z gościnnych występów na płytach Shabba Ranksa, ale właśnie w tym roku nagrał utwór pt. „Barack Obama” (zamieszczam go poniżej), który został oficjalną piosenką Baracka Obamy w wyścigu do fotela prezydenta USA.
Sofia Gubaidulina (pol. Sofija Gubajdulina) (ros. София Губaйдулина, ur. 24.10.1931 r. – Czistopol, Tatarska ASRR, ZSRR – zm. 13.03.2025 r. – Appen, Szlezwik-Holsztyn, Niemcy) – radziecka kompozytorka z ojca Tatara i matki Żydówki z Polski. Tworzyła liczne dzieła kameralne, orkiestrowe i chóralne. Jej twórczość opisywana była jako „eksplorująca napięcia między muzyką Zachodu i Wschodu”.
Poniżej jej „Koncert na Dwie Orkiestry”, z 1970 r., z wykorzystaniem orkiestry symfonicznej i jazzbandu.
Aurelio Martínez (ur. 25.09.1969 r. – Plaplaya, departament Gracias a Dios, Honduras – zm. 17.03.2025 r. – wyspa Roatán, departament Islas de la Bahía, Honduras) – honduraski wokalista, gitarzysta i polityk. Lider formacji The Garifuna Collective, zrzeszającej czarnych muzyków z Belize, Hondurasu i Gwatemali. Pierwsza osoba pochodzenia afrykańskiego zasiadająca w Congreso Nacional de Honduras.
Aurelio Martínez i Garifuna Collective w czasie Ethno Port Poznań 2019
Titiek Puspa (ur. jako Sudarwati, 01.11.1937 r. – Tanjung Tabalong, Holenderskie Indie Wschodnie – zm. 10.04.2025 r. – Dżakarta, Indonezja) – indonezyjska wokalistka i aktorka. Lokalne wydanie magazynu „Rolling Stone” umieściło dwa spośród jej utworów w zestawieniu 150 indonezyjskich utworów wszech czasów. Jednym z tych nagrań jest poniżej zamieszczony nastrojowy utwór pt. „Kupu-Kupu Malam” („Nocny motyl”).
Max Romeo (ur. jako Maxwell Livingston Smith, 22.11.1944 r. – Saint Ann, Brytyjskie Indie Zachodnie – zm. 11.04.2025 r. – Saint James, hrabstwo Cornwall, Jamajka) – jamajski artysta reggae. W wieku 32 lat nagrał wraz z zespołem The Upsetters płytę zatytułowaną „War Ina Babylon”, na której znalazł się utwór „Chase the Devil” (zamieszczam go poniżej) będący jednym z najbardziej rozpoznawalnych nagrań reggae w historii.
Pilita Corrales (ur. jako Pilar Corrales y Garrido, 22.08.1937 r. – Cebu City, Filipiny – zm. 12.04.2025 r. – Manila, Filipiny) – filipińska piosenkarka i aktorka. Określa się ją mianem największej piosenkarki z Filipin. W czasie trwającej blisko 70 lat kariery nagrała 135 albumów, wystąpiła też w kilku filmach i serialach telewizyjnych.
Poniżej Pilita Corrales w jednym ze swoich przebojów, utworze zatytułowanym „Ang Pipit”, czyli „Maluch”.
Leila Negra (ur. jako Marie Nejar, 20.03.1930 r. – Mülheim an der Ruhr, Nadrenia-Północna Westfalia, Niemcy – zm. 11.05.2025 r. – Hamburg, Niemcy) – afroniemiecka piosenkarka i aktorka, której ojciec był marynarzem z Ghany, zaś matka miała pochodzenie martynikańskie. Jej kariera filmowa zaczęła się, gdy miała 12 lat. Grała głównie role afrykańskich tubylców, w filmach z retoryką nazistowską, o czym nie miała pojęcia. Po zakończeniu kariery filmowej zaczęła śpiewać. Jednym z jej przebojów była niemiecka wersja utworu pt. „Hei Lili, Hei Lo” z nagrodzonego Oscarem filmu „Lili” w reżyserii Charlesa Watersa.
Werenoi (ur. jako Jérémy Bana Owona, 30.01.1994 r. – Melun, region Île-de-France, Francja – zm. 17.05.2025 r. – Paryż, Francja) – francuski raper pochodzenia kameruńskiego. Karierę rozpoczynał w czasie pandemii. Jego debiutancki album z 2023 r. zatytułowany „Carré” został okrzyknięty nad Sekwaną rapową płytą roku. To z tego krążka pochodzi poniższy utwór „Figaro”.
Werenoi zmarł na atak serca w wieku 31 lat.
Freddie Aguilar (ur. jako Ferdinand Pascual Aguilar, 05.02.1953 r. – Santo Tomas, prowincja Isabela, Filipiny – zm. 27.05.2025 r. – Quezon City, Filipiny) – filipiński wokalista i gitarzysta. Zaczynał karierę od śpiewania w stylu Manila sound, ale szybko stał się pionierem nowego gatunku – OPM (Original Pilipino Music). Jego największym przebojem był utwór zatytułowany „Anak” („Dziecko”), który zamieszczam poniżej.
Changuito (ur. jako José Luis Quintana Fuentes, 18.01.1948 r. – Hawana, Kuba – zm. 06.06.2025 r. – Hawana, Kuba) – kubański perkusista. Występował w licznych zespołach, jednak najbardziej kojarzony jest z kultową dziś formacją Los Van Van, grupą, która stworzyła gatunek zwany songo. Changuito (po hiszpańsku małpa) zastąpił tam Blasa Egüesa.
Poniżej Los Van Van w przeboju z 1972 r. zatytułowanym „Pero a Mi Manera”.
İlhan Şeşen (ur. 18.06.1948 r. – Manisa, Ege Bölgesi, Turcja – zm. 26.05.2025 r. – Stambuł, Turcja) – turecki wokalista, muzyk i aktor. W latach 1983-1994 występował w stworzonym wraz z braćmi Gökhanem i Burhanem zespole folkrockowym Grup Gündoğarken. Później zaczął występować solo. Wziął także udział w kilkudziesięciu filmach.
Poniżej İlhan Şeşen w utworze „Neler Oluyor Bize” („Co się z nami dzieje”) z 2002 r.
Daphne Walker (ur. 25.09.1930 r. – Aotea, Wyspa Północna, Nowa Zelandia – zm. 17.07.2025 r. – Nowa Zelandia) – nowozelandzka piosenkarka pochodzenia maoryskiego. Występowała solo oraz z duetach z pochodzącymi z Tongi Billem Sevesim i Billem Wolfgrammem. Jej największy przebój to piosenka „Haere Mai” („Pospiesz się”) z 1954 r., którą zamieszczam poniżej.
DJ Fitchie (ur. jako Chris Ta’aloga Faiumu – 1968 r. – Wellington, Nowa Zelandia – zm. 17.07.2025 r. – Nowa Zelandia) – nowozelandzki DJ i producent muzyczny pochodzenia tongańskiego. W 1999 r. wraz z trębaczem Tonym Changiem i wokalistą Joe Dukiem założył formację Fat Freddy’s Drop, uważaną za najlepszy zespół acidjazzowo-funkowy w Nowej Zelandii.
Poniżej jeden z przebojów Fat Freddy’s Drop, utwór „Wondering Eye”, pochodzący z wydanej w 2005 r. płyty „Based on a True Story”.
Preta Gil (ur. jako Preta Maria Gadelha Gil Moreira, 08.08.1974 r. – Rio de Janeiro, Brazylia – zm. 20.07.2025 r. – Nowy Jork, Nowy Jork, USA) – brazylijska piosenkarka. Córka Gilberto Gila. Była związana ze społecznością LGBTQIA+ w Brazylii, walczyła także z weightyzmem, a wielokrotnie pozując nago pokazywała, że osoba o pełniejszych kształtach także może być dumna ze swego ciała.
Preta Gil w klipie „Sinais de Fogo”.
Ziad Rahbani (arab. زياد الرحباني, ur. 01.01.1956 r. – Antelias, Liban Francuski – zm. 26.07.2025 r. – Bejrut, Liban) – libański kompozytor, producent muzyczny, pianista, aktor i komentator polityczny. Syn słynnej arabskiej pieśniarki Fairuz. Oprócz tworzenia muzyki filmowej oraz produkowania albumów innym wykonawcom (w tym swojej matce), grał także w filmach i pisał scenariusze przedstawień, słuchowisk i programów telewizyjnych.
Poniżej Ziad Rahbani w funkującym utworze „Bi Saraha” („Szczerze mówiąc”) z 1987 r.
Daddy Lumba (ur. jako Charles Kwadwo Fosu, 29.09.1964 r. – Nsuta, region Aszanti, Ghana – zm. 26.07.2025 r. – Akra, Ghana) – ghański wokalista, muzyk i producent muzyczny. Jedna z najważniejszych postaci we współczesnej muzyce highlife. Zdobywca 7 Nagród Ghana Music Awards.
Poniżej Daddy Lumba w utworze zatytułowanym „Enko Den”, czyli „Jeszcze raz”.
Arlindo Cruz (ur. jako Arlindo Domingos da Cruz Filho, 14.09.1958 r. – Rio de Janeiro, Brazylia – zm. 08.08.2025 r. – Rio de Janeiro, Brazylia) – brazylijski muzyk i wokalista. Wykonywał sambę oraz gatunek o nazwie pagode (mieszanka samby z rytmami afrykańskimi). Przez 12 lat występował w Grupo Fundal de Quintal. W 2012 r. nagrał utwór „Tatu Bom de Bola”, będący oficjalną piosenką maskotki Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2014. Nagranie to zamieszczam poniżej.
Ras Sheehama (ur. jako Hans Omehoyaaliyatala Sheehama, 29.07.1966 r. – Onakayale, Namibia Południowoafrykańska – zm. 05.09.2025 r. – Windhuk, Namibia) – namibijski artysta reggae. Jego ojciec, David Sheehama, był bojownikiem o wolność Namibii, skutkiem czego mały Hans część dzieciństwa spędził w Nigerii. W 1990 r. wrócił do kraju i rozpoczął solową karierę.
Poniżej jego nastrojowy utwór „Inotila” z 1996 r., który zdobył nagrodę Namibia Music Awards.
Farida Parveen (beng. ফরিদা পারভীন, ur. 31.12.1954 r. – Nator, Wschodni Bengal, Pakistan – zm. 13.09.2025 r. – Dhaka, Bangladesz) – banglijska piosenkarka folkowa. Nazywana była Królową Pieśni Lalong, czyli utworów opartych na słowach Lalona Shah Fakira, dziewiętnastowiecznego bengalskiego filozofa, poety i mistyka. Jej sceniczna kariera trwała niemal 60 lat.
Poniżej Farida Parveen w utworze lalong pt. „Nindar Kata Jodi Na Bidhilo Gaye” („Jeśli nie spadnie na ciebie klątwa potępienia”).
Hermeto Pascoal (ur. jako Hermeto Pascoal Oliveira da Costa, 22.06.1936 r. – Olho d’Água das Flores, Alagoas, Brazylia – 13.09.2025 r. – Rio de Janeiro, Brazylia) – brazylijski kompozytor, multiinstrumentalista i producent muzyczny. Był albinosem. Znany z niekonwencjonalnych utworów, będących najczęściej improwizacją. Jedno z takich dzieł, wykorzystujące wodę w jeziorze, można zobaczyć TUTAJ
Wally Warning (ur. jako Ewald Warning, 1948 r. – Oranjestad, Holenderskie Indie Zachodnie – zm. 19.09.2025 r.) – wokalista i muzyk reggae/calypso/latino z Aruby mieszkający w Niemczech. Jego rodzice byli Surinamczykami, a on sam przez wiele lat mieszkał w Holandii. Ale to w Niemczech Wally Warning osiągnął największy sukces.
Poniżej pierwszy przebój artysty na rynku niemieckim, utwór w stylu calypso zatytułowany „No Monkey” z 2007 r.
Halid Bešlić (ur. 20.11.1953 r. – Knežina, Socjalistyczna Republika Bośni i Hercegowiny, Jugosławia – zm. 07.10.2025 r. – Sarajewo, Bośnia i Hercegowina) – bośniacki artysta folkowy. Mistrz gatunku zwanego sevdalinką. Jeden z najpopularniejszych artystów zachodniej części Bałkanów.
Poniżej Halid Bešlić w nastrojowym utworze pt. „Romanija„.
Amadou Fola (ur. jako Amadou Baldé – Dakar, Senegal – zm. 24.10.2025 r. – Polska) – senegalski multiinstrumentalista, tancerz i kompozytor mieszkający w Polsce. Przyjechał do Warszawy po wcześniejszym nagraniu płyty w Senegalu z Marią Pomianowską. Nad Wisłą prowadził liczne warsztaty taneczne i bębniarskie, był także muzykiem sesyjnym.
Amadou Fola wraz z grupą Moribaya.
